Exercise 1.2 - Complete Explanation Guide
Question 1: Rationalize the Denominator
Concept Explanation:
Rationalize denominator ka matlab hai ke denominator se root (√) ko hatana hai. Iske liye hum conjugate use karte hain.
Conjugate Rule:
(a + b)(a – b) = a² – b²
Agar denominator
(a + √b)hai toh conjugate(a - √b)se multiply kareinAgar denominator
(a - √b)hai toh conjugate(a + √b)se multiply karein
(i) 13 / (4 + √3)
Step 1: Denominator mein (4 + √3) hai
Step 2: Conjugate se multiply karein: (4 - √3)
= 13/(4+√3) × (4-√3)/(4-√3) = 13(4-√3) / (4+√3)(4-√3) = 13(4-√3) / (16 - 3) = 13(4-√3) / 13 = 4 - √3
✅ Answer: 4 - √3
(ii) (√2 + √5) / √3
Step 1: Denominator mein √3 hai
Step 2: √3 se multiply karein (numerator aur denominator dono ko)
= (√2 + √5)/√3 × √3/√3 = √3(√2 + √5) / 3 = (√6 + √15) / 3
✅ Answer: (√6 + √15) / 3
(iii) (√2 – 1) / √5
Step 1: Denominator mein √5 hai
Step 2: √5 se multiply karein
= (√2 - 1)/√5 × √5/√5 = √5(√2 - 1) / 5 = (√10 - √5) / 5
✅ Answer: (√10 - √5) / 5
(iv) (6 – 4√2) / (6 + 4√2)
Step 1: Denominator mein (6 + 4√2) hai
Step 2: Conjugate (6 - 4√2) se multiply karein
= (6-4√2)/(6+4√2) × (6-4√2)/(6-4√2) = (6-4√2)² / (6+4√2)(6-4√2) = (36 - 48√2 + 32) / (36 - 32) = (68 - 48√2) / 4 = 17 - 12√2
✅ Answer: 17 - 12√2
(v) (√3 – √2) / (√3 + √2)
Step 1: Denominator mein (√3 + √2) hai
Step 2: Conjugate (√3 - √2) se multiply karein
= (√3-√2)/(√3+√2) × (√3-√2)/(√3-√2) = (√3-√2)² / (√3+√2)(√3-√2) = (3 - 2√6 + 2) / (3 - 2) = (5 - 2√6) / 1 = 5 - 2√6
✅ Answer: 5 - 2√6
(vi) 4√3 / (√7 + √5)
Step 1: Denominator mein (√7 + √5) hai
Step 2: Conjugate (√7 - √5) se multiply karein
= 4√3/(√7+√5) × (√7-√5)/(√7-√5) = 4√3(√7-√5) / (√7+√5)(√7-√5) = 4√3(√7-√5) / (7 - 5) = 4√3(√7-√5) / 2 = 2√3(√7-√5) = 2√21 - 2√15
✅ Answer: 2√21 - 2√15
Question 2: Simplify the Following
Concept Explanation:
(a/b)⁻ⁿ = (b/a)ⁿ
aᵐ × aⁿ = aᵐ⁺ⁿ
aᵐ ÷ aⁿ = aᵐ⁻ⁿ
(aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ
a⁰ = 1
(i) (81/16)⁻³/⁴
= (16/81)³/⁴ = (2⁴ / 3⁴)³/⁴ = (2/3)⁴ × ³/⁴ = (2/3)³ = 8/27
✅ Answer: 8/27
(ii) (3/4)⁻² ÷ (4/9)³ × 16/27
Step 1: (3/4)⁻² = (4/3)² = 16/9
Step 2: (4/9)³ = 64/729
Step 3: 16/9 ÷ 64/729 × 16/27
= 16/9 × 729/64 × 16/27 = (16 × 729 × 16) / (9 × 64 × 27) = (16 × 9 × 16) / (9 × 64) [729/27 = 27, 27/9 = 3, 729/27 = 27] = (16 × 16) / 64 = 256/64 = 4
✅ Answer: 4
(iii) (0.027)⁻¹/³
0.027 = 27/1000 = 3³/10³ = (3/10)³ (0.027)⁻¹/³ = (3/10)³ × ⁻¹/³ = (3/10)⁻¹ = 10/3
✅ Answer: 10/3
(iv) √(x³⁴y²¹z³⁵ / y³⁴z⁷)
= √(x³⁴ × y²¹⁻³⁴ × z³⁵⁻⁷) = √(x³⁴ × y⁻¹³ × z²⁸) = (x³⁴ × y⁻¹³ × z²⁸)¹/² = x¹⁷ × y⁻¹³/² × z¹⁴ = x¹⁷ z¹⁴ / y¹³/² = x¹⁷ z¹⁴ / √(y¹³) = x¹⁷ z¹⁴ / (y¹³/²)
✅ Answer: x¹⁷ z¹⁴ / y¹³/²
(v) [5(25)ⁿ⁺¹ – 25(5)²ⁿ] / [5(5)²ⁿ⁺² – (25)ⁿ⁺¹]
Step 1: 25 = 5²
= [5(5²)ⁿ⁺¹ - 25(5)²ⁿ] / [5(5)²ⁿ⁺² - (5²)ⁿ⁺¹] = [5(5)²ⁿ⁺² - 5²(5)²ⁿ] / [5(5)²ⁿ⁺² - (5)²ⁿ⁺²] = [5(5)²ⁿ⁺² - 25(5)²ⁿ] / [5(5)²ⁿ⁺² - 5²ⁿ⁺²] = [5(5)²ⁿ⁺² - 25(5)²ⁿ] / [5(5)²ⁿ⁺² - (5)²ⁿ⁺²]
Step 2: Let 5²ⁿ = a, 5² = 25
= [5 × 25 × 5²ⁿ - 25 × 5²ⁿ] / [5 × 25 × 5²ⁿ - 25 × 5²ⁿ] = [125a - 25a] / [125a - 25a] = 100a / 100a = 1
✅ Answer: 1
(vi) [(16)ⁿ⁺¹ + 20(4²ⁿ)] / [2⁵ × 8ⁿ⁺²]
Step 1: 16 = 2⁴, 4 = 2², 8 = 2³
= [(2⁴)ⁿ⁺¹ + 20(2²)²ⁿ] / [2⁵ × (2³)ⁿ⁺²] = [2⁴ⁿ⁺⁴ + 20(2⁴ⁿ)] / [2⁵ × 2³ⁿ⁺⁶] = [2⁴ⁿ(2⁴ + 20)] / [2³ⁿ⁺¹¹] = [2⁴ⁿ(16 + 20)] / [2³ⁿ⁺¹¹] = [2⁴ⁿ(36)] / [2³ⁿ⁺¹¹] = 36 × 2⁴ⁿ⁻³ⁿ⁻¹¹ = 36 × 2ⁿ⁻¹¹
✅ Answer: 36 × 2ⁿ⁻¹¹
(vii) (64)²/³ ÷ (9)³/²
(64)²/³ = (4³)²/³ = 4² = 16 (9)³/² = (3²)³/² = 3³ = 27 16 ÷ 27 = 16/27
✅ Answer: 16/27
(viii) (3ⁿ × 9ⁿ⁺¹) / (3ⁿ⁻¹ × 9ⁿ⁻¹)
= [3ⁿ × (3²)ⁿ⁺¹] / [3ⁿ⁻¹ × (3²)ⁿ⁻¹] = [3ⁿ × 3²ⁿ⁺²] / [3ⁿ⁻¹ × 3²ⁿ⁻²] = 3³ⁿ⁺² / 3³ⁿ⁻³ = 3⁵ = 243
✅ Answer: 243
(ix) (5ⁿ⁺³ – 6.5ⁿ⁺¹) / (9 × 5ⁿ – 2³ × 5ⁿ)
= [5ⁿ⁺¹(5² - 6)] / [5ⁿ(9 - 8)] = [5ⁿ⁺¹(25 - 6)] / [5ⁿ(1)] = [5ⁿ⁺¹(19)] / 5ⁿ = 5 × 19 = 95
✅ Answer: 95
Question 3: If x = 3 + √8
Concept Explanation:
x + 1/x ka formula use karein
(a + b)² = a² + 2ab + b²
(a – b)² = a² – 2ab + b²
Given: x = 3 + √8 = 3 + 2√2
Find 1/x: Conjugate use karein
1/x = 1/(3+2√2) = (3-2√2)/(9-8) = 3 - 2√2
(i) x + 1/x
= (3+2√2) + (3-2√2) = 6
✅ Answer: 6
(ii) x – 1/x
= (3+2√2) - (3-2√2) = 4√2
✅ Answer: 4√2
(iii) x² + 1/x²
Formula: x² + 1/x² = (x + 1/x)² – 2
= (6)² - 2 = 36 - 2 = 34
✅ Answer: 34
(iv) x² – 1/x²
Formula: x² – 1/x² = (x – 1/x)(x + 1/x)
= (4√2)(6) = 24√2
✅ Answer: 24√2
(v) x⁴ + 1/x⁴
Formula: x⁴ + 1/x⁴ = (x² + 1/x²)² – 2
= (34)² - 2 = 1156 - 2 = 1154
✅ Answer: 1154
(vi) (x – 1/x)²
= (4√2)² = 32
✅ Answer: 32
Question 4: Find p and q
Given: (8 – 3√2) / (4 + 3√2) = p + q√2
Step 1: Rationalize denominator
= (8-3√2)/(4+3√2) × (4-3√2)/(4-3√2) = (8-3√2)(4-3√2) / (16 - 18) = (32 - 24√2 - 12√2 + 18) / (-2) = (50 - 36√2) / (-2) = -25 + 18√2
Step 2: Compare with p + q√2
p = -25 q = 18
✅ Answer: p = -25, q = 18
Question 5: Simplify the Following
(i) [(25)³/² × (243)³/⁵] / [(16)¹/⁴ × (8)¹/³]
25 = 5² → (25)³/² = (5²)³/² = 5³ = 125 243 = 3⁵ → (243)³/⁵ = (3⁵)³/⁵ = 3³ = 27 16 = 2⁴ → (16)¹/⁴ = (2⁴)¹/⁴ = 2 8 = 2³ → (8)¹/³ = (2³)¹/³ = 2 = (125 × 27) / (2 × 2) = 3375 / 4
✅ Answer: 3375/4
(ii) 54 × √(27)²ˣ / [9ⁿ⁺¹ + 216(3²ˣ⁻¹)]
Step 1: √(27)²ˣ = √(3³)²ˣ = √3⁶ˣ = 3³ˣ
Step 2: 54 = 2 × 27 = 2 × 3³
= 54 × 3³ˣ / [9ⁿ⁺¹ + 216(3²ˣ⁻¹)] = (2 × 3³) × 3³ˣ / [3²ⁿ⁺² + 6³ × 3²ˣ⁻¹] = 2 × 3³ˣ⁺³ / [3²ⁿ⁺² + 6³ × 3²ˣ⁻¹] = 2 × 3³ˣ⁺³ / [3²ⁿ⁺² + 216 × 3²ˣ⁻¹]
Note: Iska further simplification possible nahi hai kyunke x aur n alag variables hain.
(iii) √[(216)²/³ × (25)⁻¹/² / (0.04)⁻³/²]
216 = 6³ → (216)²/³ = (6³)²/³ = 6² = 36 25 = 5² → (25)⁻¹/² = (5²)⁻¹/² = 5⁻¹ = 1/5 0.04 = 4/100 = 1/25 = (1/5)² → (0.04)⁻³/² = (1/5)⁻³ = 5³ = 125 = √[(36 × 1/5) / 125] = √[36 / (5 × 125)] = √[36 / 625] = 6/25
✅ Answer: 6/25
(iv) (a¹/³ + b²/³) × (a²/³ – a¹/³b²/³ + b⁴/³)
Step 1: Let a¹/³ = x, b²/³ = y
Step 2: Expression becomes: (x + y)(x² – xy + y²)
= x³ + y³
Step 3: Substitute back:
= (a¹/³)³ + (b²/³)³ = a + b²
✅ Answer: a + b²